Ο David Rolfe Graeber είναι αναρχικός ανθρωπολόγος, ο οποίος μίλησε στο B - fest. Εδώ, αναρτώ μια κριτική σε μερικά από αυτά που είπε. Τα αποσπάσματα της συνέντευξης είναι παρμένα από το blog Θεαμαπάτες & Δικτυώματα.
<<κοντέινερ: Αναρωτιόμαστε πώς είναι η κατάσταση στα πανεπιστήμια των Η.Π.Α. Υπάρχουν πολλοί άλλοι καθηγητές που αυτο-προσδιορίζονται ως αναρχικοί;
D. Graeber: "Στα πανεπιστήμια μπορεί να συναντήσει κανείς πολλούς καθηγητές που είναι μαρξιστές αλλά σπανίως κάποιους που είναι αναρχικοί. Αναρωτήθηκα γι’ αυτό αρκετό καιρό. Ο μαρξισμός είναι μια κοινωνική θεωρία, επομένως είναι δυνατό να ασχολείσαι με τη μαρξιστική θεωρία αλλά να μην εμπλέκεσαι με την πολιτική. Όμως είναι εξαιρετικά δύσκολο να υποστηρίζεις ότι είσαι αναρχικός και να μην έχεις κάποιου είδους πολιτική δράση.">>
Δε νοείται μαρξιστής εκτός δράσης. "Στην πραγματικότητα για τον πρακτικό υλιστή, δηλαδή τον κομμουνιστή, το ζήτημα είναι να επαναστατικοποιήσει τον κόσμο που υπάρχει, να επιτεθεί κατά των πραγμάτων που βρήκε και να τα αλλάξει".Κ. Μαρξ & Φ.Ενγκελς, Γερμανική Ιδεολογία, τόμος 1ος, εκδόσεις Gutenberg, σελ. 70
Η θεωρία βρίσκεται σε συνεχή διαλλαγή με την πράξη. Στην πραγματικότητα, λοιπόν, υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα μαρξιστών οικονομολόγων και λοιπών καθηγητών πανεμιστημίου με ενεργό πολιτικό ρόλο στην κοινωνία. Για παράδειγμα, ο Άλεξ Καλλίνικος, ο οποίος είναι καθηγητής Ευρωπαικών Σπουδών στο King's College του Λονδίνου, εκδότης της επιθεώρησης International Socialism και μέλος της κεντρικής επιτροπής του βρετανικού SWP.
"Είναι δυνατό να ασχολείσαι με τη μαρξιστική θεωρία αλλά να μην εμπλέκεσαι με την πολιτική" όπως είναι δυνατό να ασχολείσαι με ο,τιδήποτε μέσα στο κεφάλι σου. Αυτό δε σε καθιστά μαρξιστή. Αντίθετα, εμπειρικά ξέρω ότι ο αναρχισμός είναι πολύ πιο εύκολο να περιοριστεί σε θεωρητική συζήτηση, χωρίς να λαμβάνει καν ως έρεισμα την κοινωνική πραγματικότητα, κάτι που αποδεικνύεται και από τη συνέχεια της συνέντευξης του Graeber :
"ο αναρχισμός αφορά σε μια ηθική συζήτηση πάνω στην επαναστατική πρακτική."
Αυτό είναι και το ελάττωμά του. Η ηθική είναι ιδεολογική μορφή, απείκασμα της κοινωνικής πραγματικότητας. Όσο το ηθικά σκεπτόμενο υποκείμενο διαλογίζεται σχετικά με την "επαναστατική πρακτική" και αναζητά αναίμακτες διεξόδους, δεν κάνει τίποτε άλλο από το να θυσιάζει τους πραγματικούς ανθρώπους γύρω του, στο βωμό των νεφελωδών του φαντασιώσεων. Δε θα μπορούσε να χτιστεί μια κάποια ηθική πάνω σ'αυτό;
Kαι συνεχίζει, παρακάτω:
"Η διαφορά μεταξύ της διαμαρτυρίας και της άμεσης δράσης, είναι πως όταν διαμαρτύρεσαι έχεις αιτήματα και κατά κάποιον τρόπο εμπλέκεσαι άμεσα με τις δομές εξουσίας, ακόμα και όταν τις κατακρίνεις ή απαιτείς από μια κυβέρνηση να παραιτηθεί – ακόμα και τότε ζητάς κάτι. Στην περίπτωση της άμεσης δράσης επιχειρείς να πετύχεις αυτό που θέλεις σαν η εξουσία να μην υπήρχε καν. Δρας δηλαδή σαν να είσαι ήδη ελεύθερος και αν αυτό δεν σου επιτρέπεται τότε βλέπεις πώς θα αντιδράσεις. Για παράδειγμα, δεν βλέπεις την αστυνομία ως εκπρόσωπο της εξουσίας, αλλά σαν ανθρώπους με στολή. Αντιδράς σε περίπτωση βίας όπως απέναντι στον οποιονδήποτε δρούσε εναντίον σου με βίαιο τρόπο. Αυτό καθιστά τις διαπροσωπικές σχέσεις σημαντικότερες από τις σχέσεις εξουσίας."
Διαχωρίζει τεχνητά τη διαμαρτυρία από την άμεση δράση. Προφανώς ορίζει ως "άμεση δράση", μια κάποια δράση που "πραγματώνει το όραμα". Στην πραγματικότητα, η άμεση δράση της διαμαρτυρίας μας φέρνει πολύ εγγύτερα στο όραμα, από το "να επιχειρούμε να πετύχουμε το στόχο μας σαν η εξουσία να μην υπήρχε καν". Κι αυτό γιατί η εξουσία υπάρχει, υπάρχει στους μισθούς μας, υπάρχει στην ανεργία μας, στα δικαιώματά μας. Τέτοιες θεωρίες είναι το όπιο του λαού, όσο κι αν με όλη τους την καλή θέληση προσπαθούν να γίνουν η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου.
Μου φαίνεται, επίσης, ότι συγχέει την αντιφατική συνείδηση και τις ρήξεις που διεξάγονται μέσα σε αυτήν, με την κοινωνική πραγματικότητα. Στο βαθμό που δέχεσαι ότι η συνείδηση μας καθορίζεται απο τους κοινωνικούς όρους, κάτω από τους οποίους διαμορφωνόμαστε, δεν μπορείς να δράσεις ως ελεύθερος με πρακτικές "εκτός συστήματος" μέσα στο σύστημα. Πράξη ελευθερίας είναι η μετωπική σύγκρουση και προσπάθεια ανατροπής του συστήματος, με σκοπό την ανάδυση ενός νέου.
Τέλος, διαχωρίζει επίσης τεχνητά τις διαπροσωπικές σχέσεις από τις σχέσεις εξουσίας. Τι είναι οι διαπροσωπικές σχέσεις και τι οι σχέσεις εξουσίας; Κατά την άποψή μας, οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι σχέσεις εξουσίας.
Συνεχίζει:
"Έχετε δίκιο όταν λέτε πως χρειαζόμαστε μια νέα γλώσσα. Σκεφτόμουν το παράδειγμα του “κομμουνισμού” ως πολύ χαρακτηριστικό. Στην πλέον κοινή και αποδεκτή χρήση ο κομμουνισμός ταυτίζεται με τη Σοβιετική Ένωση ή την Κομουνιστική Κίνα και αναφέρεται σε ένα ολοκληρωτικό σύστημα που ήταν από πολλές πλευρές αναποτελεσματικό. Και έτσι απορρίπτεται αυτόματα. Αλλά αν κοιτάξεις προσεκτικά, η βασική αρχή του κομμουνισμού “από τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητες του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του” είναι πολύ πρακτική και αποτελεσματική. Έτσι όταν απομακρυνθούμε από τον “μυθικό κομμουνισμό” από την ιδέα δηλαδή πως κάποτε θα υπάρξει μια κοινωνία οργανωμένη στη βάση μιας μοναδικής αρχής –λες και υπήρξε ποτέ μια τέτοια κοινωνία– και συγκεντρωθούμε σε μικρότερης κλίμακας οικονομίες, τότε παρατηρούμε πως τις περισσότερες φορές οι άνθρωποι πράγματι δρουν στη βάση αυτού του κομμουνιστικού αξιώματος. Ακόμα και αν δουλεύεις σε ένα γραφείο, σε μια μεγάλη πολυεθνική εταιρεία, όταν ένας συνάδελφος σου ζητήσει να του δώσεις ένα κλειδί ή ένα εργαλείο δεν του απαντάς “τι έχω να κερδίσω αν στο δώσω” αλλά απλά του το δίνεις γιατί ο άλλος το έχει ανάγκη και εσύ μπορείς να του το παραχωρήσεις. Οι περισσότερες οικογένειες, στην πραγματικότητα τα περισσότερα κοινωνικά σχήματα λειτουργούν κατά βάση κομμουνιστικά. Επομένως ναι, πρέπει να ξαναγυρίσουμε στη γλώσσα και να δείξουμε ότι στην πραγματικότητα όλοι είμαστε κομμουνιστές τις περισσότερες φορές. Θα μετατόπιζε τις αντιλήψεις μας ριζικά."
(ασχολίαστα τα περί "νέας γλώσσας")
Καταρχήν, ας ασχοληθούμε με το : "Έτσι όταν απομακρυνθούμε από τον “μυθικό κομμουνισμό” από την ιδέα δηλαδή πως κάποτε θα υπάρξει μια κοινωνία οργανωμένη στη βάση μιας μοναδικής αρχής –λες και υπήρξε ποτέ μια τέτοια κοινωνία(...)". Λες και του είπε κανείς ότι υπάρχει μια και μοναδική αρχή του κομμουνισμού, κι ότι μάλιστα η ιδέα αυτή(!) θα είναι η βάση της κοινωνίας. Διαβάζω, πάλι στη Γερμανική Ιδεολογία :
Και για να τελειώνουμε:
"...Στην ανώτερη φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας, όταν θα έχει εκλείψει η υποδουλωτική υποταγή των ατόμων στον καταμερισμό της εργασίας, μαζί της και η αντίθεση ανάμεσα στην πνευματική και στη σωματική εργασία, όταν η εργασία θα έχει καταστεί όχι μόνο μέσο διαβίωσης αλλά και πρώτιστη ανάγκη ζωής, όταν με την ολόπλευρη ανάπτυξη των ατόμων θα έχουν αναπτυχθεί και οι παραγωγικές δυνάμεις και θα αναβλύζουν πιο άφθονα όλες οι πηγές του κοινωνικού πλούτου, τότε μόνο θα είναι δυνατό να ξεπεραστεί εξ ολοκλήρου ο στενός ορίζοντας του αστικού δικαίου και η κοινωνία θα μπορέσει να γράψει στη σημαία της : <<Ο καθένας ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του>>", Κ. Μαρξ & Φ. Ένγκελς, Άπαντα, 2η ρωσ. έκδ., τόμ. 19ος, σελ.20.
Οι κομμουνιστές, λοιπόν, φαίνεται να έχουν τελείως διαφορετική άποψη για το τι είναι κομμουνισμός και πότε είναι επιτεύξιμες οι επιδιώξεις του. Ασχολίαστα, αφήνω σχόλια όπως "η βασική Ιδέα" κ.λπ.
Η νέα κοινωνία θα φτιαχτεί μ.Ε.
"Είναι δυνατό να ασχολείσαι με τη μαρξιστική θεωρία αλλά να μην εμπλέκεσαι με την πολιτική" όπως είναι δυνατό να ασχολείσαι με ο,τιδήποτε μέσα στο κεφάλι σου. Αυτό δε σε καθιστά μαρξιστή. Αντίθετα, εμπειρικά ξέρω ότι ο αναρχισμός είναι πολύ πιο εύκολο να περιοριστεί σε θεωρητική συζήτηση, χωρίς να λαμβάνει καν ως έρεισμα την κοινωνική πραγματικότητα, κάτι που αποδεικνύεται και από τη συνέχεια της συνέντευξης του Graeber :
"ο αναρχισμός αφορά σε μια ηθική συζήτηση πάνω στην επαναστατική πρακτική."
Αυτό είναι και το ελάττωμά του. Η ηθική είναι ιδεολογική μορφή, απείκασμα της κοινωνικής πραγματικότητας. Όσο το ηθικά σκεπτόμενο υποκείμενο διαλογίζεται σχετικά με την "επαναστατική πρακτική" και αναζητά αναίμακτες διεξόδους, δεν κάνει τίποτε άλλο από το να θυσιάζει τους πραγματικούς ανθρώπους γύρω του, στο βωμό των νεφελωδών του φαντασιώσεων. Δε θα μπορούσε να χτιστεί μια κάποια ηθική πάνω σ'αυτό;
Kαι συνεχίζει, παρακάτω:
"Η διαφορά μεταξύ της διαμαρτυρίας και της άμεσης δράσης, είναι πως όταν διαμαρτύρεσαι έχεις αιτήματα και κατά κάποιον τρόπο εμπλέκεσαι άμεσα με τις δομές εξουσίας, ακόμα και όταν τις κατακρίνεις ή απαιτείς από μια κυβέρνηση να παραιτηθεί – ακόμα και τότε ζητάς κάτι. Στην περίπτωση της άμεσης δράσης επιχειρείς να πετύχεις αυτό που θέλεις σαν η εξουσία να μην υπήρχε καν. Δρας δηλαδή σαν να είσαι ήδη ελεύθερος και αν αυτό δεν σου επιτρέπεται τότε βλέπεις πώς θα αντιδράσεις. Για παράδειγμα, δεν βλέπεις την αστυνομία ως εκπρόσωπο της εξουσίας, αλλά σαν ανθρώπους με στολή. Αντιδράς σε περίπτωση βίας όπως απέναντι στον οποιονδήποτε δρούσε εναντίον σου με βίαιο τρόπο. Αυτό καθιστά τις διαπροσωπικές σχέσεις σημαντικότερες από τις σχέσεις εξουσίας."
Διαχωρίζει τεχνητά τη διαμαρτυρία από την άμεση δράση. Προφανώς ορίζει ως "άμεση δράση", μια κάποια δράση που "πραγματώνει το όραμα". Στην πραγματικότητα, η άμεση δράση της διαμαρτυρίας μας φέρνει πολύ εγγύτερα στο όραμα, από το "να επιχειρούμε να πετύχουμε το στόχο μας σαν η εξουσία να μην υπήρχε καν". Κι αυτό γιατί η εξουσία υπάρχει, υπάρχει στους μισθούς μας, υπάρχει στην ανεργία μας, στα δικαιώματά μας. Τέτοιες θεωρίες είναι το όπιο του λαού, όσο κι αν με όλη τους την καλή θέληση προσπαθούν να γίνουν η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου.
Μου φαίνεται, επίσης, ότι συγχέει την αντιφατική συνείδηση και τις ρήξεις που διεξάγονται μέσα σε αυτήν, με την κοινωνική πραγματικότητα. Στο βαθμό που δέχεσαι ότι η συνείδηση μας καθορίζεται απο τους κοινωνικούς όρους, κάτω από τους οποίους διαμορφωνόμαστε, δεν μπορείς να δράσεις ως ελεύθερος με πρακτικές "εκτός συστήματος" μέσα στο σύστημα. Πράξη ελευθερίας είναι η μετωπική σύγκρουση και προσπάθεια ανατροπής του συστήματος, με σκοπό την ανάδυση ενός νέου.
Τέλος, διαχωρίζει επίσης τεχνητά τις διαπροσωπικές σχέσεις από τις σχέσεις εξουσίας. Τι είναι οι διαπροσωπικές σχέσεις και τι οι σχέσεις εξουσίας; Κατά την άποψή μας, οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι σχέσεις εξουσίας.
Συνεχίζει:
"Έχετε δίκιο όταν λέτε πως χρειαζόμαστε μια νέα γλώσσα. Σκεφτόμουν το παράδειγμα του “κομμουνισμού” ως πολύ χαρακτηριστικό. Στην πλέον κοινή και αποδεκτή χρήση ο κομμουνισμός ταυτίζεται με τη Σοβιετική Ένωση ή την Κομουνιστική Κίνα και αναφέρεται σε ένα ολοκληρωτικό σύστημα που ήταν από πολλές πλευρές αναποτελεσματικό. Και έτσι απορρίπτεται αυτόματα. Αλλά αν κοιτάξεις προσεκτικά, η βασική αρχή του κομμουνισμού “από τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητες του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του” είναι πολύ πρακτική και αποτελεσματική. Έτσι όταν απομακρυνθούμε από τον “μυθικό κομμουνισμό” από την ιδέα δηλαδή πως κάποτε θα υπάρξει μια κοινωνία οργανωμένη στη βάση μιας μοναδικής αρχής –λες και υπήρξε ποτέ μια τέτοια κοινωνία– και συγκεντρωθούμε σε μικρότερης κλίμακας οικονομίες, τότε παρατηρούμε πως τις περισσότερες φορές οι άνθρωποι πράγματι δρουν στη βάση αυτού του κομμουνιστικού αξιώματος. Ακόμα και αν δουλεύεις σε ένα γραφείο, σε μια μεγάλη πολυεθνική εταιρεία, όταν ένας συνάδελφος σου ζητήσει να του δώσεις ένα κλειδί ή ένα εργαλείο δεν του απαντάς “τι έχω να κερδίσω αν στο δώσω” αλλά απλά του το δίνεις γιατί ο άλλος το έχει ανάγκη και εσύ μπορείς να του το παραχωρήσεις. Οι περισσότερες οικογένειες, στην πραγματικότητα τα περισσότερα κοινωνικά σχήματα λειτουργούν κατά βάση κομμουνιστικά. Επομένως ναι, πρέπει να ξαναγυρίσουμε στη γλώσσα και να δείξουμε ότι στην πραγματικότητα όλοι είμαστε κομμουνιστές τις περισσότερες φορές. Θα μετατόπιζε τις αντιλήψεις μας ριζικά."
(ασχολίαστα τα περί "νέας γλώσσας")
Καταρχήν, ας ασχοληθούμε με το : "Έτσι όταν απομακρυνθούμε από τον “μυθικό κομμουνισμό” από την ιδέα δηλαδή πως κάποτε θα υπάρξει μια κοινωνία οργανωμένη στη βάση μιας μοναδικής αρχής –λες και υπήρξε ποτέ μια τέτοια κοινωνία(...)". Λες και του είπε κανείς ότι υπάρχει μια και μοναδική αρχή του κομμουνισμού, κι ότι μάλιστα η ιδέα αυτή(!) θα είναι η βάση της κοινωνίας. Διαβάζω, πάλι στη Γερμανική Ιδεολογία :
"O κομμουνισμός δεν είναι για μας μια κατάσταση πραγμάτων που πρέπει να εγκαθιδρυθεί, ένα ιδεώδες που θα πρέπει σ'αυτό να προσαρμοστεί η πραγματικότητα. Ονομάζουμε κομμουνισμό την πραγματική κίνηση που καταργεί τη σημερινή κατάσταση πραγμάτων. Οι όροι αυτής της κίνησης προκύπτουν από τις προϋποθέσεις που τώρα υπάρχουν." Κ. Μαρξ & Φ. Ενγκελς, Γερμανική Ιδεολογία, τόμος 1ος, εκδόσεις Gutenberg, σελ. 82
Και για να τελειώνουμε:
"...Στην ανώτερη φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας, όταν θα έχει εκλείψει η υποδουλωτική υποταγή των ατόμων στον καταμερισμό της εργασίας, μαζί της και η αντίθεση ανάμεσα στην πνευματική και στη σωματική εργασία, όταν η εργασία θα έχει καταστεί όχι μόνο μέσο διαβίωσης αλλά και πρώτιστη ανάγκη ζωής, όταν με την ολόπλευρη ανάπτυξη των ατόμων θα έχουν αναπτυχθεί και οι παραγωγικές δυνάμεις και θα αναβλύζουν πιο άφθονα όλες οι πηγές του κοινωνικού πλούτου, τότε μόνο θα είναι δυνατό να ξεπεραστεί εξ ολοκλήρου ο στενός ορίζοντας του αστικού δικαίου και η κοινωνία θα μπορέσει να γράψει στη σημαία της : <<Ο καθένας ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του>>", Κ. Μαρξ & Φ. Ένγκελς, Άπαντα, 2η ρωσ. έκδ., τόμ. 19ος, σελ.20.
Οι κομμουνιστές, λοιπόν, φαίνεται να έχουν τελείως διαφορετική άποψη για το τι είναι κομμουνισμός και πότε είναι επιτεύξιμες οι επιδιώξεις του. Ασχολίαστα, αφήνω σχόλια όπως "η βασική Ιδέα" κ.λπ.
Η νέα κοινωνία θα φτιαχτεί μ.Ε.
1 σχόλια:
Φίλε presuntos,
Έτσι είναι όπως τα λες.
Απλώς προς επικύρωση προσθέτω ότι
"Ο αναρχισμός ήταν συχνά ένα είδος τιμωρία για τα οπορτουνιστικά αμαρτήματα του εργατικού κινήματος.
(Οπορτουνισμός και αναρχισμός) Και τα δύο αυτά εκτρώματα συμπλήρωναν, (και συμπληρώνουν) το ένα το άλλο"
B.I.Λένιν, Ο "Αριστερισμός¨παιδική αρρώστια του κομμουνισμού, σελ. 16
Δημοσίευση σχολίου